یک کارشناس آموزش زبان انگلیسی در مصاحبه با مسلم پرس وضعیت آموزش زبان در کشور را ناکارآمد و بدور از روش ها نوین آموزشی دانست.

به گزارش مسلم پرس، فاطمه فرسیابی، کارشناس ارشد زبان و ادبیات انگلیسی و مدرس دانشگاه، در مصاحبه اختصاصی با مسلم پرس:

وضعیت آموزش زبان در مدارس کشور را چگونه ارزیابی می کنید؟

- وضعیت آموزش زبان انگلیسی در مدارس کشور بسیار واضح و روشن است. به این معنی که زمانی که دانش آموزان در مقطع راهنمایی شروع به یادگیری زبان می کنند، بازدهی این کلاس در پایان سال تحصیلی به هیچ وجع مطلوب نیست. بطوری که دانش آموزان از عهده ی یک مکالمه ی ساده نیز برنمی آیند. حتی کسانی که در امتحان کنکور زبان شرکت می کنند فقط گرامر مخصوص و شیوه های تست زنی را یاد می گیرند بدون اینکه از ماهیت واقعی و استفاده ی عملی از آن درکی داشته باشند.

به طور کلی آموزش زبان نسبت به کشورهای دیگر، حتی کشورهای همجوار مانند افغانستان و پاکستان، بسیار ضعیف است. در مورد کشورهای اروپایی که بحث کاملا متفاوت است و بچه ها در همان سال های اول از زبان انگلیسی به عنوان زبان بین المللی استفاده می کنند و در استفاده از زبان بسیار روان هستند. بدون هیچ تعصبی کشورهای دیگر ازجمله آلمان، فرانسه، سوئد یا دانمارک این مسئله را درک کرده اند که زبان انگلیسی زبان بین المللی است و یادگیری آن منافع زیادی با گسترش ارتباطات به همراه دارد که این دلیل اصلی موفق بودن آموزش زبان در آن کشورها و ناموفق بودن آن در ایران است.

آیا گسترش موسسات آزاد به آموزش زبان در کشور کمک کرده است؟

- درحال حاضر بار آموزش کشور به نوعی بر دوش آموزشگاه های آزاد است. این درحالی است که برخی موسسات وجود دارند که دارای اعتبار هستند و در آموزش جدی رفتار می کنند برخلاف برخی دیگر که خیلی موفق نیستند گرچه به نظر می رسد که فشار آموزش با توجه به هزینه های موجود بر روی خانواده ها قرار گرفته است. آموزشگاه ها بطور نسبی موفق هستند زیرا به نظر آزادی بیشتری در انتخاب کتاب و روش های آموزش و استاتید ورزیده تر دارند و تعصب موجود در سیستم آموزش و پرورش در انتخاب استاد را ندارند و به راحتی می توانند از اساتید آزاد و بنام استفاده کنند درحالی که خود مدیریت آموزشگاه ها نیز افراد ورزیده ای هستند و به هرحال با وجود سرمایه گذاری انجام شده و مانند هر سرمایه گذار دیگر تمایل به کسب سود بیشتر و ارتقا کار وجود دارد و این کار درحال رخ دادن است اما متاسفانه میزان شهریه ی دریافتی آنها به تعیین آموزش و پرورش است و این گاهی منجر به این می شود که تعداد افراد حاضر در کلاس نسبت به استاندارد کلاس های زبان بیشتر باشد و این یکی از حوزه های ناموفق آموزشگاه هاست زیرا مجبور هستند برای تامین هزینه ها تعداد زیادی دانشجو در یک کلاس قرار دهند که این تعداد گاهی به بیست یا سی نفر هم می رسد. این موضوع باعث می شود که با وجود انگیزه برای پیشرفت وجود هزینه ها و تعیین نرخ شهریه توسط آموزش و پرورش مانع رشد سریع و استاندارد نگه داشتن تعداد شود.

کتاب های آموزشی موجود در بازار را چگونه ارزیابی می کنید؟

- کتاب های آموزشی زیادی در بازار وجود دارد که توسط برخی موسسات معتبر جهان تالیف شده اند، موسساتی که بطور تخصصی روی آموزش زبان کار می کنند. این کتاب ها اغلب در دوره های مختلفی برای سنین مختلف و سطوح مختلف طراحی می شوند. این درحالی است که در موسسات معتبر حتی موقعیت جغرافیایی و فرهنگی افراد در کشورهای مختلف نیز در نظر گرفته می شود و کتاب های مخصوص کشور خاص طراحی می شوند. البته انتخاب از بین این کتاب ها برای موسسات مختلف بسیار دشوار است و باید حتما با کمک متخصصان و با بررسی انجام شود، که متاسفانه معمولا آموزشگاه ها این نوع متخصص ها را در اختیار ندارند. البته این موضوع در مورد تهران مطرح می کنم، شهرستان های دیگر که بطور کل از این نوع مباحث بدور هستند و اغلب به تقلید از آموزشگاه های بزرگ در تهران کتاب ها را انتخاب می کنند. از سویی دیگر انتشارات های مختلف نیز در این روند نقش دارند و با توجه به اینکه این کتاب ها در ایران آفست می شوند و کتاب ها اصل نیست و حتی براساس معیارهای وزارت ارشاد تغییراتی نیز در کتاب صورت می گیرد، بنابراین کتاب ها بدنیستند. کتاب های دیگری نیز وجود دارند که توسط مولفان ایرانی نوشته می شوند که بسته به نیاز به آن کتاب خاص طراحی شده اند و بیشتر برای استفاده ی شخصی و محلی است. برخی دیگر کتاب ها مجموعه ای از کتاب های مختلف است که خود موسسات آنها را تالیف می کنند که وابسته به متخصصان خود موسسه است. اما در کل انتخاب کتاب فرآیند تخصصی است و باید توسط متخصصان بررسی شود. این درحالی است که کتاب های موجود در ایران بسیار غنی تر از کتاب های آموزش زبان حتی در خود انگلستان و اروپا است. من به شخصه در سفر خود به آلمان از کتابفروشی هایی دیدن کردم که به اندازه ی یک کتاب فروشی کوچک در ایران نیز کتاب زبان نداشتند که دلیل اصلی آن نبودن حق کپی رایت و آفست بودن کتاب هاست. بنابراین از نظر تنوع کتاب زبان ایران بسیار غنی است.

نسخه ی قدیمی و جدید کتاب های زبان عمومی موجود در مدارس چه تفاوتی دارند و آیا وضعیت بهتر شده است؟

- البته این بحث بسیار پیچیده و تخصصی است اما اکثر کتاب های تالیف آموزش و پرورش بسیار بی محتوا و از نظر سطح کیفیت و نویسندگان نیز بسیار پایین هستند، که البته برخی از نویسندگان دارای سطح خوبی از دانش هستند اما در عین حال ملزم هستند در چهارچوب قوانین و محدودیت های سیستم آموزش کتاب ها را تالیف کنند. نکته ی بعدی این است که در تالیف کتاب های زبان باید افراد مختلفی از جمله متخصص زبان تا تصویرگر و فونتنگار در تالیف یک کتاب نظارت داشته باشند که متاسفانه آموزش و پرورش ایران از این افراد استفاده نمی کند و حتی حق التالیفی که به نویسندگان داده می شود اغلب بسیار پایین است و گاهی افراد کتاب را بطور ناقص رها می کنند و کتاب باید توسط فرد دیگری تکمیل شود که این مورد را من خود به شخصه دیده ام. در سمیناری که سال گذشته برگذار شد و من در آن به عنوان سخنران حضور داشتم اشتباهات فاحشی در کتاب ها مشاهده کردم که حتی نویسندگان آنها بر نوشتن دیالوگ تسلطی نداشته اند و مطالب از کتاب های مختلف تنها کپی شده و حتی به خود زحمت جستوجوی مطالب بهتر و قرار دادن آنها در کتاب را هم به خود نداده اند. این درحالی است که در کتاب ها شیوه های جدید آموزش اصلا در نظر گرفته نشده است. بنابراین می توان گفت نه کتاب های قدیم و نه کتاب های جدید مناسب نیستند و شاید بهتر باشد همان کتاب های خارجی که در آموزشگاه ها مورد استفاده هستند در مدارس نیز مورد استفاده قرار بگیرند. البته در گذشته طبق زدوبندهایی که برخی مسئولان وزارت ارشاد با ناشران خصوصی کتاب های Top Notch داشتند وزارت ارشاد اعلام کرد که این کتاب مورد تایید است و می تواند در برنامه ی آموزشی مدارس گنجانده شود. که البته این کتاب بسیار کتاب ناموفق و بدی بوده که اکنون با تغییر مسئولان اجازه ی استفاده از این کتاب ها لغو شده است. به نظر بهترین روش این است که به یک موسسه ی بزرگ سفارش داده شود تا براساس معیارهای آموزش و پرورش کتابی مناسب تالیف کند.

علت موفق نبودن آموزش زبان در دانشگاه ها و مدارس کشور چیست؟

این مطلب به بسیاری از معیارهای لازم برای آموزش زبان بازمی گردد که یکی از مهم ترین آنها که نادیده گرفته شده سن شروع یادگیری زبان است. در سیستم آموزش ایران دانش آموزان پس از دوران ابتدایی و در سن 12 سالگی شروع به آموزش زبان می کنند؛ در این سن یادگیری از سمت چپ، که مخصوص یادگیری زبان است، به سمت راست مغز انتقال می یابد. به عبارت دیگر فرد در سنین قبل از 10 سالگی اگر در معرض زبان قرار بگیرد می تواند زبان دوم را نیز مانند زبان اول با نیم کره ی چپ یادبگیرد و اما پس از 10 سالگی فرد به نیم کره ی راست انتقال می یابد که همیشه ممکن است فرد لغات و موضوعات زبانی را فراموش کند و برای صحبت کردن به زبان انگلیسی فرد ابتدا باید به زبان مادری فکر کرده و سپس آنرا به زبان دوم ترجمه کند. بنابراین اولین مشکل یادگیری زبان در ایران سن رسمی آموزش زبان است و مشکل دوم به تعداد زیاد دانش آموزان در یک کلاس بازمی گردد، زمانی که در یک کلاس 30 تا 40 نفر حضور دارند مسلما معلم نمی تواند به طور ایده آل برای هر دانش آموز وقت صرف کند و به ناچار مجبور است مطالب را به فارسی توضیح داده و دانش آموزان هم چیزهایی یادداشت کرده و چند لغت و برخی ساختارهای گرامری را یادگرفته و از آنها استفاده ی عملی هم ندارند و امتحان هم بطور خیلی سطحی و تنها با حفظ کردن چند لغت پاس می شود و سالها این روند ادامه دارد و تا سال 12 و بعد کنکور به همین شیوه و در دانشگاه نیز شیوه تغییری نمی کند، درواقع تعداد زیاد زبان آموزان در یک کلاس برخلاف استاندارد یادگیری زبان است. این درحالی است که اگر تعداد به 10 نفر تعدیل داده شود کیفیت یادگیری بهبود خواهد یافت و معلم زمان بیشتری برای آموزش به افراد خواهد داشت. مسئله بعدی نیز مسئله ی مدرسان زبان در مدارس و دانشگاه هاست. اغلب افراد دارای لیسانس زبان که مطالبق معیارهای آموزش و پرورش باشند برای کار استخدام می شوند و اینکه فرد چقدر به زبان و شیوه های آموزش تسلط دارد اصلا مورد بررسی قرار نمی گیرد، پس مدرسان نیز با شیوه های آموزش آشنا نیستند و تنها به کتاب های تالیف شده ی خود آموزش و پرورش بسنده می کنند و دانش آموزان نیز با همین دانش کم معلم پیش می روند و بنابراین موفق نخواهند بود. و مسئله ی آخر نیز میزان زمانی است که برای زبان در نظر گرفته می شود، معمولا یک یا دو جلسه در هفته است، که اگر زبان درس مهمی است باید در برنامه ی هرروز دانش آموزان گنجانده شود و با معیارهای مهمی چون معلم ورزیده، کتاب مناسب، تعداد استاندارد زبان آموزان و میزان زمان لازم همراهی شود.

راه کار پیشنهادی شما برای این مشکلات چیست؟

فکر می کنم در بخش قبلی قسمتی از این سوال پاسخ داده شد اما به نظر بهترین روش این است که آموزش و پرورش مسئله ی آموزش زبان را به موسات آزاد بسپارد و یا کانال های تلویزیونی ایجاد کند که در آن تنها داوطلبان توسط مدرسان ورزیده و آشنا با روش های تدریس فعالیت داشته باشند که هزینه ی زیادی هم نخواهد داشت. درحال حاضر سالانه مبلغ بالایی برای آموزش زبان در مدارس هزینه می شود که در انتها هیچ سودی برای دانش آموزان ندارد و سطح آموزش آنقدر پایین است که حتی گاهی تاثیرات منفی دارد و بهتر از اصلا آموزش داده نشود تا این نوع آموزش ضعیف و گاها اشتباه. میزان موفقیت سیستم زبان در آموزش و پرورش کشور 1 یا 2 درصد بیشتر نیست و آن هم به دلیل کمک های والدین فرد و یا کلاس های آموزشی موسسات آزاد بوده است. نکته ی بعدی می تواند در مورد کتاب های آموزش باشد که تالیف آن ها باید توسط کارشناسان واقعی انجام شود و یا با یکی از موسسات جهانی قرارداد ببندند که با توجه به معیارهای فرهنگی ایرانی کتاب ها نوشته شوند. این درحالی است که نیازی نیست ما همه چیز را خودمان تجربه کنیم و می توانیم از موفقیت های دیگران نیز استفاده کنیم، برای نمونه آموزش زبان در کشورهای اطراف مثل افغانستان، پاکستان و هند بسیار موفق بوده است و ما می توانیم از تجربیات آنها نیز استفاده کنیم. البته این تفکر اشتباه که یادگیری زبان نوعی استعمار است باید کنار گذاشته شود و بطور منطقی باید با مسئله برخورد کرد که در سطح جهانی نیاز به یک زبان بین المللی وجود دارد، فارغ از اینکه کدام زبان انتخاب شود، همه باید بر آن تسلط داشته باشند تا از جامعه ی جهانی عقب نباشند. البته یکی از مهم ترین علت های جهانی شدن زبان انگلیسی ساده بودن ساختار آن است، برای نمونه زبان انگلیسی صرف فعل ندارد درحالی که دیگر زبان های زنده مانند آلمانی، فرانسوی و عربی بسیار صرف فعل پیچیده و عجیبی دارند. این درحالی است که میزان کسانی که درجهان قادر به صحبت کردن به زبان انگلیسی هستند بسیار زیاد است، با این حال زبان جدید به نام «گلوبیش» یا انگلیسی جهانی درحال ارائه شدن است که ساختار بسیار ساده و واژگان محدودی دارد که کل جهان را قادر می کند به راحتی بتوانند با هم ارتباط برقرار کنند. به نظر من ما نیز باید به این سمت پیش برویم.

 

مصاحبه از حامد عبدالهی